Was getekend… Kees Stoop

Op de valreep bracht ik afgelopen weekend een bezoek aan de tentoonstelling van Kees Stoop (1929-2019) in Museum MORE (Gorssel). Hoewel de expositie inmiddels is afgelopen, bespreek ik in deze blog enkele van zijn tekeningen. Als kunsthistoricus speur je het liefst naar verhalen en verborgen betekenissen in een werk. Stoop had hier een afkeer van. Het ging hem puur om de compositie en de vorm, waardoor volgens hem niet naar interpretaties buiten het werk moest worden gezocht. Toch stel ik mijzelf de vraag in hoeverre ik hierin met de kunstenaar mee moet gaan. Want ook al heeft hij zich tijdens het maakproces uitsluitend toegelegd op de beeldelementen in het werk, toch nodigen sommige van zijn tekeningen wel degelijk uit tot interpretaties die verder gaan dan wat er in eerste instantie te zien is.

Drie werken Kees Stoop, Museum MORE 2024

In de kleine tentoonstelling hangen drie grote tekeningen naast elkaar, die de kunstenaar met contékrijt heeft gemaakt. De gedetailleerde werken tonen alle drie een detail van een gebouw. Zo is op de linker tekening een interieur met twee ramen en een jas te zien en tonen de middelste en rechter tekening beide een detail van de buitenkant van een gebouw. In eerste instantie wordt je oog naar de prachtig weergegeven stofuitdrukking getrokken: naar de bakstenen muren, het hout van een schutting, de stof van de jas en het gras op de grond. Met een uitzonderlijk oog voor detail wist Stoop de verschillende structuren die daarbij horen, op papier te zetten.

               Al snel begint iets anders op te vallen. De banaliteit van de onderwerpen roept vraagtekens op, zeker in combinatie met het technisch vernuft waarmee de werken zijn gemaakt. In de werken gebeurt namelijk niets, maar valt voornamelijk de leegte op. Nergens is een mens of dier aanwezig en ook andere bijzonderheden blijven uit. Het is die leegte, die juist uitnodigt tot interpretatie, omdat je als beschouwer graag een betekenis of verhaal erin wil vinden.

Kees Stoop, Zonder titel, 2007, contékrijt op papier

               Zo roept de tekening van een half geopende deur de vraag op, of er zojuist iemand door de deur naar binnen of buiten is gegaan, of dat dit nog ieder moment kan gebeuren. De sterke schaduwwerking en het gebruik van zwart-wit (dat inherent aan oude films doet denken) voegen daar nog extra spanning aan toe.  

Kees Stoop, Zonder titel, 2009, contékrijt op papier
Detail

               De linker tekening nodigt nog meer uit tot interpretatie. Tussen twee ramen hangt een jas of vest, met een nummer ter hoogte van de borst. In combinatie met de streepjes die op de muur staan, moet ik onwillekeurig aan een gevangenis denken – hoewel deze gedachte niet strookt met de geopende ramen zonder tralies. Het is opnieuw die leegte, die het werk geheimzinnig maakt en je uitnodigt om deze zelf in te vullen.

Kees Stoop, Zonder titel, 1969, houtskool op papier

Het verhalende aspect is veel minder in de kleinere, schetsmatige tekeningen aanwezig. Zo is in een landschapstekening uit 1969 goed te zien hoe Stoop zoekt naar de dynamische structuren van het waaiende gras en de bomen op de achtergrond. Dankzij het snelle lijnenspel, waarbij hij zo nu en dan meerdere lijnen laat overlappen, weet hij het gevoel op te roepen, alsof je de wind door het gras hoort waaien. Het gevoel en het geluid die bij deze momentopname horen, weet hij treffend vast te leggen. De vrije tekentechniek past bij de inhoud van het beeld.

Kees Stoop, Zonder titel (voor Ans), ongedateerd, ets op papier

               Voor een uitsnede van enkele maïskolven, die nog tussen de bladeren verscholen zitten, heeft de kunstenaar juist voor een meer verfijnde techniek gekozen. Door een etsnaald te gebruiken, kon hij ragfijne lijnen naast elkaar plaatsen. Deze lijntekening combineerde hij met grijstinten, als gevolg van het niet volledig afslaan van de etsplaat, waardoor een dun laagje inkt achterbleef. Dankzij zijn uitstekende beheersing van techniek en materiaal, wist Stoop deze tekeningen naar zijn hand te zetten.